DI TÍCH ĐÌNH QUỲNH KHÊ XÃ KIM XUYÊN, HUYỆN KIM THÀNH, TỈNH HẢI DƯƠNG
NAY LÀ DI TÍCH ĐÌNH QUỲNH KHÊ XÃ PHÚ THÁI, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG.
Căn cứ kết quả khảo sát, điền dã, nghiên cứu, sự kiện lịch sử, nhân vật, cảnh quan thiên nhiên, sinh hoạt tín ngưỡng và lễ hội, di tích đình Quỳnh Khê được UBND tỉnh Hải Dương công nhận là Di tích lịch sử (theo Quyết định số 64/QĐ-UBND ngày 01/01/2016 của UBND tỉnh Hải Dương).
1. Vị trí, đường đi đến di tích
Đình Quỳnh Khê nằm ở trung tâm thôn Quỳnh Khê 2 thuộc xã Phú Thái, thành phố Hải Phòng.
Từ Ga Phú Thái, theo đường Quốc lộ 5 hướng Hải Phòng - Hà Nội khoảng 03 km, rẽ trái vào cổng làng Quỳnh Khê. Từ cổng làng đi thẳng đến chợ khoảng 400 m, rẽ phải đi khoảng 300 m, sau đó rẽ trái đi khoảng 200 là đến đình. Hoặc từ cổng làng đi thẳng khoảng 600 m rẽ tay phải khoảng 200 m qua hay cầu đá (có từ thời Nguyễn, hiện nay vẫn còn sử dụng) là đến trước cửa đình.
2. Tên gọi di tích
Trước đây, Quỳnh Khê là một xã thuộc tổng Cam Đường, huyện Kim Thành, phủ Kinh Môn, trấn Hải Dương, sau là một thôn thuộc xã Kim Xuyên, huyện Kim Thành, tỉnh Hải Dương (Cũ). Tên gọi di tích “đình Quỳnh Khê” là cách gọi theo tên xã ngày xưa.
Năm 2019, thôn Quỳnh Khê được tách thành thôn Quỳnh Khê 1 và Quỳnh Khê 2 nhưng tên gọi của đình từ trước đến nay vẫn không thay đổi.
3. Sự kiện lịch sử, năm xây dựng di tích và nhân vật được thờ
Đầu những năm 40 của thế kỷ XX, mặt trận Việt Minh phát triển đến từng thôn, xóm. Huyện Kim Thành (Cũ) cử đồng chí Nguyễn Huy Hoằng là Đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương về làm Hương sư ở làng Quỳnh Khê với nhiệm vụ bảo vệ đường dây liên lạc Liên tỉnh B của Hải Dương và tuyên truyền gây cơ sở cho Việt Minh (tức Việt Nam độc lập đồng minh).
Tháng 2 năm 1942, hai thanh niên là Vũ Viết Nhuận và Vũ Đình Thưởng (người làng Quỳnh Khê) được đồng chí Hoằng giác ngộ cách mạng, vận động tham gia Việt Minh. Đình Quỳnh Khê trở thành cơ sở hoạt động để họp bàn và tuyên truyền chủ trương đường lối của Đảng.
Thời gian xây dựng di tích đến nay vẫn chưa rõ. Chỉ biết rằng, năm 1953, đình Quỳnh Khê đã bị thực dân Pháp đốt phá. Đến năm 1993, được sự quan tâm, cho phép của cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, Nhân dân Quỳnh Khê cùng nhau quyên góp tiền và kêu gọi con em trên mọi miền Tổ quốc công đức, dựng lại tòa Đại bái dài 19,3m, rộng 5,7m gồm 5 gian, kiến trúc đơn giản, được xây bằng chất liệu xi măng, mái lợp ngói ta, đỉnh đắp nổi đề án “Lưỡng long chầu nguyệt”. Hai đầu trụ được gắn kìm ngậm bờ nóc, đuôi cuộn nhiều vòng, bờ nguột để trơn. Đầu đao được đắp nổi hình tượng lá hóa long.
Căn cứ thần tích, sao chép ở cuốn sổ vàng của Đình làng và truyền khẩu của các cụ cao niên trong làng thì Đình Quỳnh Khê tôn thờ 3 vị Thành Hoàng gồm một vị Thiên Thần và hai vị nhân thần họ Đặng xứ Quỳnh Khê, tên là Đặng Vũ và Đặng Hùng. Đây là các vị đã có công dẹp loạn 12 sứ quân.
Việc tôn thờ các nhân vật lịch sử nhà Đinh cho thấy rằng Quỳnh Khê là nơi được hình thành và phát triển có lịch sử rất lâu đời. Từ đó giúp ta hiểu thêm về quá trình đấu tranh và xây dựng đất nước trong thời kỳ này.
- Loại hình kiến trúc tổng thể, niên đại và hệ thống di vật, cổ vật
Đình Quỳnh Khê được xây dựng khá sớm. Từ một gian nhỏ thờ vọng các vị Thành Hoàng, đến thời Nguyễn, đình được xây dựng to đẹp, khang trang trên khuôn viên đất cũ cao ráo, thoáng mát.
Năm 1993, chính quyền địa phương và Nhân dân đóng góp xây dựng lại tòa đại bái dài 19,3m, rộng 5,7m gồm 5 gian, kiến trúc đơn giản, được xây bằng chất liệu xi măng, mái lợp ngói ta, đỉnh đắp nổi đề án “Lưỡng long chầu nguyệt”. Hai đầu trụ được gắn kìm ngậm bờ nóc, đuôi cuộn nhiều vòng, bờ nguột để trơn. Đầu đao được đắp nổi hình tượng lá hóa long. Năm 2009, đình tiếp tục được xây lại hậu cung 5 gian.
Trải qua chiến tranh, di tích và nhiều đồ thờ tự tại đình đã bị thực dân Pháp đốt cháy. Hiện tại, di tích còn lưu giữ được một số cổ vật, di thư như: 01 nhang án gỗ, 01 long đình, 02 bia đá thời Nguyễn,… Đây là những tư liệu quý giá cần được nghiên cứu trên tất cả các lĩnh vực về lịch sử văn hóa, mỹ thuật của địa phương.
Lễ hội
Lễ hội được tổ chức chủ yếu trong 2 ngày (ngày 14 và 15 tháng 3 âm lịch hằng năm) với các hoạt động như sắm sửa lễ vật về đình để tế Thành Hoàng, rước kiệu,… và các trò chơi dân gian sôi nổi, náo nhiệt như đấu vật, cờ người, đánh đu, cầu thùm, bắt vịt, đập niêu…